آرتریت فرسایشی علت و روش های تشخیص و درمان

آرتریت فرسایشی (Wear-and-tear arthritis) زیرگروهی از آرتروز با شدت بیشتر است که با التهاب شدیدتر، ناهنجاری استخوانی (فرسایش) و در برخی موارد آنکیلوز (خشکی و بی‌حرکتی مفصل) مشخص میشود. در حالی که آرتروز معمولی به‌تدریج و با ساییدگی غضروف پیشرفت می‌کند، آرتریت فرسایشی با شروع ناگهانی‌تر و علائم التهابی بارزتری مانند قرمزی، گرما و تورم مفاصل همراه است.

این بیماری که توسط کلگرن و مور در سال ۱۹۵۲ برای اولین بار توصیف شد، اغلب در زنان یائسه و میانسال دیده می‌شود و نسبت زنان به مردان مبتلا حدود دوازده به یک است. اگرچه آرتریت فرسایشی حدود ده درصد از موارد آرتروز علامت‌دار دست را تشکیل می‌دهد، اما در مراکز درمانی تخصصی ممکن است تا چهل تا پنجاه درصد موارد را شامل شود.

پیشنهاد مطالعه: روماتیسم در مفصل و تاندون ها

علائم و نشانه‌های آرتریت فرسایشی

علائم آرتریت فرسایشی معمولاً با شروع ناگهانی درد و تورم در مفاصل انتهایی و میانی انگشتان ظاهر می‌شود. شایع‌ترین علائم عبارتند از شروع ناگهانی درد و تورم مفصلی در دست‌ها به ویژه در ناحیه انگشتان، قرمزی و گرما و حساسیت در اطراف مفاصل درگیر، سفتی صبحگاهی که طولانی‌تر از آرتروز معمولی است، کاهش قدرت گرفتن اشیاء و دشواری در انجام حرکات ظریف دست و همچنین تشکیل گره‌های استخوانی و تغییر شکل تدریجی انگشتان.

مطالعات جدید نشان داده است که بار بیماری در آرتریت فرسایشی مزمن حتی از آرتریت روماتوئید تحت درمان نیز بیشتر است. بر اساس تحقیقات اخیر، بیماران مبتلا به آرتریت فرسایشی در مقایسه با بیماران مبتلا به آرتریت روماتوئید تحت درمان، حدود سه برابر بیشتر درد حین حرکت و بیش از دو برابر اختلال عملکردی بیشتری را تجربه می‌کنند.

علت و عوامل خطر آرتریت فرسایشی

علت دقیق آرتریت فرسایشی هنوز به‌طور کامل شناخته نشده است، اما عوامل متعددی در بروز آن نقش دارند که شامل عوامل ژنتیکی مانند سابقه خانوادگی آرتروز و برخی آنتی‌ژن‌های خاص، عوامل هورمونی به دلیل شیوع بالاتر در زنان پس از یائسگی، استرس مکانیکی ناشی از فشار مکرر بر مفاصل کوچک دست و همچنین مسیرهای التهابی که برخلاف آرتروز معمولی در این بیماری نقش قابل‌توجهی دارند، می‌شود.

همچنین این بیماری با برخی شرایط دیگر از جمله کمکاری تیروئید، تیروئیدیت خودایمن، هیپرپاراتیروئیدی، بیماری مزمن کلیوی، اسکلرودرمی و سندرم شوگرن مرتبط دانسته شده است.

تشخیص و یافته‌های رادیولوژیک

تشخیص آرتریت فرسایشی بر اساس معیارهای کالج روماتولوژی آمریکا برای آرتروز دست انجام می‌شود و با یافته‌های رادیولوژیک تأیید می‌گردد. مهم‌ترین یافته‌های تصویربرداری عبارتند از فرسایش مرکزی استخوان که ویژگی بارز این بیماری محسوب می‌شود و به ظاهر “بال مرغ دریایی” معروف است و در نتیجه فرسایش مرکزی و تکثیر حاشیه‌ای استخوان رخ می‌دهد، پوکی استخوان اطراف مفصلی، درگیری دوطرفه و چندمفصری و نسبتاً متقارن با درگیری غالب مفاصل انتهایی و میانی انگشتان، درگیری شایع مفصل کارپومتاکارپال انگشت شست و همچنین عدم درگیری مفاصل متاکارپوفالانژیال که به تمایز از آرتریت روماتوئید کمک می‌کند.

آزمایش‌های آزمایشگاهی معمولاً غیراختصاصی هستند. فاکتور روماتوئید منفی بوده و سرعت رسوب گلبول‌های قرمز معمولاً طبیعی یا اندکی افزایش یافته است.

روش‌های درمان توسط متخصص روماتولوژی

درمان آرتریت فرسایشی عمدتاً بر کاهش درد، کنترل التهاب و حفظ عملکرد مفاصل متمرکز است. متأسفانه هیچ درمان استاندارد و قطعی برای این بیماری وجود ندارد و رویکرد درمانی عمدتاً حمایتی و علامتی می‌باشد.

در حوزه درمان‌های دارویی، از داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی برای کاهش درد و التهاب مفاصل استفاده می‌شود. در موارد تشدید شدید بیماری، تزریق داخل‌مفصری کورتیکواستروئید می‌تواند مؤثر باشد. همچنین در موارد با التهاب قابل‌توجه و پاسخ‌دهی ضعیف به درمان استاندارد، داروهای ضد روماتیسمی تعدیل‌کننده بیماری مانند متوتروکسات، هیدروکسی‌کلروکین و عوامل ضد TNF-α ممکن است تجویز شوند که مطالعات نتایج رضایت‌بخشی را با این داروها گزارش کرده‌اند. در موارد شدید، پردنیزولون به‌صورت محدود ممکن است تجویز شود.

در زمینه درمان‌های غیردارویی و توانبخشی، فیزیوتراپی با تمرینات تخصصی دست برای حفظ دامنه حرکتی و تقویت عضلات نقش اساسی دارد. استفاده از اسپلینت و آتل برای حمایت از مفاصل و جلوگیری از تغییر شکل توصیه می‌شود. اصلاح سبک زندگی شامل حفظ وزن مناسب و استفاده از رژیم غذایی ضدالتهاب و همچنین محافظت از دست با اجتناب از استرس مکرر و استفاده از ابزارهای ارگونومیک نیز از دیگر اقدامات مؤثر هستند.

در موارد پیشرفته و مقاوم به درمان، ممکن است جراحی‌هایی مانند فیوژن مفصل یا جراحی ترمیمی برای بهبود عملکرد دست در نظر گرفته شود.

متخصص کنترل و درمان آرتریت فرسایشی

برای کنترل و درمان آرتریت فرسایشی، می‌توانید به دکتر سارا جعفری، فوق تخصص روماتولوژی در تبریز مراجعه کنید. ایشان فارغ‌التحصیل فلوشیپ فوق‌تخصصی روماتولوژی از دانشگاه علوم پزشکی تهران بوده و عضو انجمن روماتولوژی ایران و آسیا و اقیانوسیه هستند. مطب ایشان در تبریز، سربالایی ولیعصر، ساختمان پزشکان صدر، طبقه چهارم واقع شده است.

توصیه می‌شود پیش از مراجعه، برای دریافت نوبت با مطب تماس گرفته و زمان دقیق ویزیت را هماهنگ نمایید. تشخیص و درمان به‌ موقع توسط متخصص روماتولوژی، نقش کلیدی در مدیریت این بیماری و حفظ کیفیت زندگی بیماران دارد.