واسکولیت به التهاب دیواره عروق خونی گفته می شود. این التهاب ممکن است جریان خون را مختل کند یا موجب آسیب و نشت خون از عروق شود. تشخیص علت پورپورا اهمیت زیادی دارد؛ زیرا درمان آن به بیماری زمینه ای وابسته است. متخصص روماتولوژی در ارزیابی واسکولیت های خودایمنی، تشخیص نوع بیماری و انتخاب درمان مناسب نقش مهمی ایفا می کند.
پورپورا چیست و چگونه ایجاد می شود؟
پورپورا اصطلاحی پزشکی برای لکه های پوستی ناشی از خروج خون از عروق به بافت های زیر پوست است. این لکه ها معمولا با فشار انگشت یا شیشه شفاف رنگ پریده نمی شوند؛ زیرا رنگ آنها به دلیل وجود خون خارج شده از رگ هاست، نه صرفا گشاد شدن عروق سطحی.
پورپورا ممکن است به صورت نقاط کوچک یا لکه های بزرگ تر ظاهر شود. پتشی به نقاط بسیار ریز خونریزی زیرپوستی گفته می شود و اکیموز معمولا به لکه های وسیع تر شبیه کبودی اشاره دارد. پورپورای قابل لمس، به ویژه در اندام های تحتانی، می تواند یکی از نشانه های واسکولیت عروق کوچک باشد.
البته هر پورپورایی ناشی از واسکولیت نیست. کاهش تعداد پلاکت ها، اختلالات انعقادی، مصرف برخی داروها، عفونت ها و شکنندگی عروق نیز می توانند موجب خونریزی زیرپوستی شوند. بنابراین تشخیص دقیق علت، پیش از شروع درمان ضروری است.
ارتباط پورپورا با واسکولیت چیست؟
در واسکولیت، التهاب دیواره رگ ها می تواند به آسیب عروقی و افزایش نفوذپذیری دیواره رگ منجر شود. در نتیجه، گلبول های قرمز از عروق خارج شده و لکه های قرمز یا بنفش روی پوست ایجاد می کنند.
پورپورای ناشی از واسکولیت عروق کوچک اغلب در ساق پا، مچ پا و سایر بخش های تحتانی بدن دیده می شود؛ زیرا فشار هیدروستاتیک در این نواحی بیشتر است. گاهی ضایعات به شکل برجسته و قابل لمس هستند و ممکن است با تورم، سوزش یا درد همراه شوند.
در برخی بیماران، درگیری فقط به پوست محدود می ماند؛ اما در موارد دیگر، کلیه ها، مفاصل، دستگاه گوارش، اعصاب محیطی یا ریه ها نیز ممکن است تحت تاثیر قرار بگیرند. وجود علائم خارج از پوست می تواند نشان دهنده واسکولیت سیستمیک باشد و بررسی سریع تر را ضروری کند.
انواع واسکولیت های همراه با پورپورا
پورپورا ممکن است در چندین نوع واسکولیت مشاهده شود و تشخیص نوع بیماری بر اساس الگوی علائم، آزمایش ها و در صورت نیاز نمونه برداری انجام می شود.
واسکولیت IgA: این بیماری که با نام پورپورای هنوخ شوئن لاین نیز شناخته می شود، بیشتر عروق کوچک را درگیر می کند. پورپورای قابل لمس، درد مفاصل، درد شکم و احتمال درگیری کلیه از تظاهرات مهم آن هستند. این بیماری در کودکان شایع تر است، اما در بزرگسالان نیز رخ می دهد.
واسکولیت مرتبط با ANCA: بیماری هایی مانند گرانولوماتوز با پلی آنژیت و پلی آنژیت میکروسکوپی می توانند عروق کوچک را درگیر کنند. در این موارد، پورپورا ممکن است همراه با علائم کلیوی، ریوی، سینوسی یا عصبی بروز کند.
واسکولیت پوستی عروق کوچک: در این بیماری التهاب عمدتا به عروق کوچک پوست محدود می شود. گاهی این وضعیت پس از عفونت یا مصرف دارو ایجاد می شود و در بعضی موارد با بیماری های سیستمیک ارتباط دارد.
واسکولیت مرتبط با بیماری های خودایمنی: برخی بیماری های روماتولوژیک مانند لوپوس می توانند با التهاب عروق و ضایعات پورپورایی همراه باشند. در این شرایط، بررسی سایر نشانه های بیماری زمینه ای اهمیت دارد.
علائم پورپورا در واسکولیت ها
ظاهر و شدت علائم به نوع واسکولیت و اندام های درگیر بستگی دارد. پورپورا ممکن است ناگهانی ظاهر شود یا در چند نوبت عود کند. علائم همراه می توانند سرنخ های مهمی برای تشخیص فراهم کنند.
مهم ترین نشانه ها عبارتند از:
- لکه های قرمز، ارغوانی یا بنفش که با فشار محو نمی شوند
- ضایعات برجسته و قابل لمس، به ویژه روی ساق پا
- تورم یا درد مفاصل
- تب، خستگی و احساس ناخوشی
- درد شکم یا گاهی خونریزی گوارشی
- وجود خون یا پروتئین در ادرار
- تورم پاها در صورت درگیری کلیه
- بی حسی، گزگز یا ضعف اندام ها در برخی واسکولیت ها
وجود پورپورا همراه با کاهش حجم ادرار، ادرار خونی، تنگی نفس، سرفه خونی، درد شدید شکم یا ضعف عصبی جدید نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است.
روش های تشخیص پورپورا در واسکولیت ها
تشخیص فقط بر اساس ظاهر لکه های پوستی انجام نمی شود. پزشک ابتدا سابقه بیماری، داروهای مصرفی، عفونت های اخیر، مدت زمان بروز ضایعات و علائم همراه را بررسی می کند.
معاینه و بررسی سابقه پزشکی
در معاینه، محل، اندازه، برجستگی و پراکندگی ضایعات بررسی می شود. پزشک همچنین به وجود تب، تورم مفاصل، نشانه های درگیری کلیه و علائم تنفسی یا عصبی توجه می کند.
آزمایش خون و ادرار
شمارش کامل سلول های خونی برای بررسی تعداد پلاکت ها اهمیت دارد. آزمایش های عملکرد کلیه، شاخص های التهاب مانند CRP و ESR و آزمایش ادرار نیز می توانند به تشخیص و ارزیابی درگیری اندام ها کمک کنند.
در صورت شک به انواع خاص واسکولیت، ممکن است آزمایش هایی مانند ANCA، مکمل های خونی و بررسی های ایمنی درخواست شوند. انتخاب آزمایش ها به وضعیت بالینی بیمار بستگی دارد و همه این بررسی ها برای تمام افراد لازم نیستند.
نمونه برداری از پوست
در موارد مشکوک، نمونه برداری از ضایعه پوستی می تواند به تایید واسکولیت کمک کند. بررسی بافت شناسی و گاهی ایمونوفلورسانس مستقیم برای شناسایی نوع التهاب و رسوبات ایمنی مورد استفاده قرار می گیرد. زمان مناسب نمونه برداری و انتخاب ضایعه برای آزمایش بر نتیجه تاثیر می گذارد.
درمان پورپورا در واسکولیت ها
درمان به علت اصلی، شدت بیماری و میزان درگیری اندام ها بستگی دارد. در مواردی که واسکولیت فقط پوست را درگیر کرده و علائم خفیف هستند، ممکن است مراقبت حمایتی، استراحت نسبی، بالا نگه داشتن پاها و حذف عامل محرک کافی باشد.
اگر دارویی عامل احتمالی بیماری باشد، پزشک ضرورت قطع یا جایگزینی آن را بررسی می کند. بیمار نباید داروهای تجویزی خود را بدون مشورت قطع کند.
در واسکولیت های سیستمیک یا مواردی که اندام های مهم مانند کلیه و ریه درگیر شده اند، ممکن است داروهای کورتیکواستروئیدی یا داروهای سرکوب کننده سیستم ایمنی تجویز شوند. در بعضی بیماری ها، درمان های هدفمند نیز کاربرد دارند. انتخاب دارو باید بر اساس نوع واسکولیت و میزان خطر آسیب اندام انجام شود.
استفاده خودسرانه از کورتون یا داروهای سرکوب کننده ایمنی می تواند خطرناک باشد؛ زیرا برخی عفونت ها نیز ضایعات پوستی مشابه ایجاد می کنند و این داروها ممکن است عفونت را تشدید کنند.
نقش متخصص روماتولوژی در تشخیص و درمان پورپورا
متخصص روماتولوژی در بررسی پورپورایی که احتمال واسکولیت یا بیماری خودایمنی در آن مطرح است، نقش مهمی دارد. این متخصص با توجه به الگوی ضایعات پوستی، علائم عمومی، نتایج آزمایش ها و وضعیت اندام های داخلی، احتمال انواع واسکولیت را ارزیابی می کند.
از وظایف مهم متخصص روماتولوژی می توان به تشخیص افتراقی پورپورا از اختلالات پلاکتی و انعقادی، تعیین نیاز به نمونه برداری، بررسی درگیری کلیه و سایر اندام ها و انتخاب درمان متناسب با نوع بیماری اشاره کرد.
در طول درمان، پایش آزمایش های خون و ادرار، بررسی عملکرد کلیه، ارزیابی پاسخ به داروها و کنترل عوارض احتمالی نیز اهمیت دارد. اگر بیماری به درمان تخصصی کلیه، پوست یا سایر اندام ها نیاز داشته باشد، همکاری میان متخصصان مختلف می تواند به بهبود روند مراقبت کمک کند.
درمان پورپورا با فوق تخصص روماتولوژی در تبریز
افرادی که با پورپورای مشکوک به واسکولیت، درد و التهاب مفاصل یا نشانه های یک بیماری خودایمنی مواجه هستند، به ارزیابی تخصصی نیاز دارند. دکتر سارا جعفری، فوق تخصص روماتولوژی در تبریز، در زمینه بررسی و مدیریت بیماری های روماتیسمی و اختلالات التهابی مفاصل فعالیت دارد.
مراجعه به متخصص روماتولوژی می تواند به شناسایی علت ضایعات پورپورایی، بررسی احتمال واسکولیت سیستمیک و انتخاب مسیر مناسب تشخیص و درمان کمک کند. در صورت وجود علائم هشدار مانند ادرار خونی، تنگی نفس، خونریزی گوارشی یا ضعف ناگهانی اندام ها، مراجعه فوری به مرکز درمانی ضروری است و نباید برای دریافت نوبت معمول منتظر ماند.
درمان به نوع واسکولیت و شدت درگیری بستگی دارد و ممکن است از مراقبت حمایتی تا درمان های تخصصی ضدالتهابی و سرکوب کننده سیستم ایمنی متفاوت باشد. متخصص روماتولوژی با تشخیص علت زمینه ای، کنترل التهاب و پایش عوارض در مدیریت این بیماری نقش مهمی دارد.
- نوبت دهی و ویزیت: نوبت دهی فوق تخصص روماتولوژی
- تلفن نوبت دهی : ۰۴۱۳۳۲۷۳۲۶
بدون دیدگاه