ماستیت گرانولوماتوز یا Granulomatous Mastitis نوعی التهاب مزمن و نادر در بافت پستان است. در این بیماری سیستم ایمنی و سلول های التهابی باعث ایجاد واکنش التهابی در بافت پستان می شوند و در نمونه برداری ممکن است گرانولوم های غیر پنیری مشاهده شوند.
بیماری ماستیت گرانولوماتوز یکی از بیماری های التهابی نادر پستان است که می تواند با علائمی مانند التهاب، تورم، درد، قرمزی و ایجاد توده در بافت پستان همراه شود. این بیماری معمولا یک التهاب غیرعفونی است که در بررسی بافت پستان، تجمع سلول های التهابی به شکل گرانولوم مشاهده می شود. شباهت برخی علائم ماستیت گرانولوماتوز به عفونت پستان و حتی سرطان پستان باعث می شود تشخیص دقیق آن اهمیت زیادی داشته باشد.
ماستیت گرانولوماتوز بیشتر در زنان جوان و در سنین باروری دیده می شود و ممکن است با سابقه بارداری، شیردهی یا تغییرات هورمونی ارتباط داشته باشد. با این حال، علت دقیق ایجاد بیماری در بسیاری از بیماران مشخص نیست. بیماری ممکن است پس از بارداری یا دوره شیردهی ظاهر شود و گاهی نیز بدون ارتباط مشخص با بارداری ایجاد می شود.
کم خونی پرنیشیوز چیست؟
علائم ماستیت گرانولوماتوز
علائم ماستیت گرانولوماتوز در افراد مختلف متفاوت است. شایع ترین علامت، ایجاد توده یا ناحیه سفت و ملتهب در پستان است. این توده ممکن است دردناک باشد و اندازه آن در طول زمان تغییر کند.
قرمزی پوست، گرمی موضعی، تورم و حساسیت پستان نیز ممکن است ایجاد شود. در برخی بیماران، التهاب به پوست نزدیک می شود و زخم یا ترشح ایجاد می کند. گاهی نیز آبسه یا مسیرهای غیرطبیعی میان بافت های داخلی و سطح پوست شکل می گیرد.
تغییر شکل پوست یا فرورفتگی در محل التهاب نیز ممکن است دیده شود. در بعضی افراد، غدد لنفاوی زیر بغل بزرگ می شوند. تب و احساس بیماری عمومی بیشتر در شرایطی دیده می شود که التهاب شدید باشد یا عفونت همزمان وجود داشته باشد.
علت ایجاد ماستیت گرانولوماتوز چیست؟
علت دقیق ماستیت گرانولوماتوز در بسیاری از موارد مشخص نیست. به همین دلیل، بیماری را در بسیاری از منابع در گروه بیماری های التهابی با علت ناشناخته قرار می دهند.
برخی عوامل مانند بارداری، شیردهی، تغییرات هورمونی، مصرف بعضی داروها و واکنش های ایمنی در ایجاد بیماری بررسی شده اند. همچنین در برخی بیماران احتمال ارتباط بیماری با اختلالات سیستم ایمنی مطرح می شود.
نکته مهم این است که وجود یک عامل احتمالی به معنی علت قطعی بیماری نیست. بنابراین پزشک باید شرایط هر بیمار را به صورت جداگانه بررسی کند.
آیا ماستیت گرانولوماتوز عفونی است؟
ماستیت گرانولوماتوز معمولا به عنوان یک بیماری التهابی غیرعفونی شناخته می شود، اما برخی میکروارگانیسم ها می توانند در ایجاد یا تشدید برخی موارد نقش داشته باشند. به همین دلیل، بررسی عفونت های احتمالی در روند تشخیص اهمیت دارد.
یکی از چالش های تشخیصی این است که علائم بیماری می تواند شبیه ماستیت عفونی باشد. اگر بیمار بدون تشخیص دقیق برای مدت طولانی آنتی بیوتیک دریافت کند و پاسخ مناسبی نداشته باشد، بررسی علل غیرعفونی مانند ماستیت گرانولوماتوز اهمیت بیشتری پیدا می کند.
تفاوت ماستیت گرانولوماتوز با سرطان پستان
یکی از مهم ترین موضوعات در تشخیص ماستیت گرانولوماتوز، افتراق آن از سرطان پستان است. هر دو بیماری می توانند با توده، ضخیم شدن پوست، تغییر شکل پستان و درگیری غدد لنفاوی همراه باشند.
تصویربرداری می تواند اطلاعات مهمی ارائه دهد، اما در بسیاری از موارد برای افتراق قطعی کافی نیست. به همین دلیل نمونه برداری از بافت اهمیت زیادی دارد.
مشاهده گرانولوم های مشخص در نمونه بافت می تواند از تشخیص ماستیت گرانولوماتوز حمایت کند، اما پزشک باید سایر علل ایجاد گرانولوم و عفونت های خاص را نیز بررسی کند.
روش های تشخیص ماستیت گرانولوماتوز
تشخیص بیماری با معاینه دقیق پستان شروع می شود. پزشک محل توده، اندازه آن، حساسیت، تغییرات پوستی، وجود ترشح و وضعیت غدد لنفاوی زیر بغل را بررسی می کند.
سونوگرافی پستان
سونوگرافی یکی از روش های مهم تصویربرداری برای بررسی توده ها و نواحی التهابی پستان است. این روش می تواند وجود آبسه، تجمع مایع و تغییرات بافتی را نشان دهد.
ماموگرافی
ماموگرافی ممکن است بر اساس سن بیمار و شرایط بالینی برای بررسی بیشتر انجام شود. یافته های ماموگرافی همیشه اختصاصی نیستند و گاهی ظاهر ضایعه می تواند شبیه بدخیمی باشد.
MRI پستان
در موارد خاص ممکن است MRI برای بررسی گستردگی التهاب یا ارزیابی دقیق تر بافت پستان مورد استفاده قرار گیرد. انتخاب MRI به نظر پزشک و شرایط بیمار بستگی دارد.
نمونه برداری از پستان
بیوپسی یکی از مهم ترین مراحل تشخیص ماستیت گرانولوماتوز است. نمونه بافت توسط پاتولوژیست بررسی می شود تا وجود التهاب گرانولوماتوز مشخص شود.
در کنار بررسی بافت، پزشک ممکن است آزمایش های میکروبیولوژیک را نیز درخواست کند تا عفونت های خاص از جمله عفونت های قارچی یا مایکوباکتریایی بررسی و تا حد امکان رد شوند.
درمان ماستیت گرانولوماتوز
یک روش درمانی ثابت برای تمام بیماران وجود ندارد. انتخاب درمان به شدت بیماری، وسعت التهاب، وجود آبسه، سابقه عود، بیماری های همراه و احتمال عفونت بستگی دارد.
مشاهده و پیگیری
در موارد خفیف، ممکن است پزشک ابتدا بیمار را تحت نظر قرار دهد. بعضی موارد می توانند بدون درمان تهاجمی به مرور کاهش پیدا کنند. با این حال، پیگیری منظم برای اطمینان از روند بهبود اهمیت دارد.
درمان دارویی
در موارد متوسط یا شدید، درمان دارویی ممکن است مورد نیاز باشد. کورتیکواستروئیدها یکی از درمان های مورد استفاده در برخی بیماران هستند. این داروها با کاهش التهاب و فعالیت سیستم ایمنی می توانند شدت علائم را کاهش دهند.
با توجه به عوارض احتمالی کورتیکواستروئیدها، مصرف آنها باید با نظر پزشک و پس از بررسی احتمال عفونت انجام شود.
در بعضی بیماران، داروهای تعدیل کننده سیستم ایمنی مانند متوترکسات نیز تحت نظر متخصص مورد استفاده قرار می گیرند. انتخاب این داروها به شرایط بیمار و پاسخ به درمان بستگی دارد.
درمان آبسه و تخلیه ترشحات
اگر آبسه ایجاد شده باشد، ممکن است تخلیه محتویات آن لازم باشد. روش تخلیه بر اساس اندازه و محل آبسه انتخاب می شود. در بعضی موارد، تخلیه با هدایت سونوگرافی انجام می شود.
جراحی
جراحی در همه بیماران ضروری نیست. در موارد خاص، مانند بیماری بسیار مقاوم، ایجاد آسیب بافتی گسترده یا عودهای مکرر، ممکن است جراحی مورد بررسی قرار گیرد. تصمیم برای جراحی باید پس از بررسی کامل وضعیت بیمار گرفته شود، زیرا جراحی گسترده می تواند باعث ایجاد اسکار و تغییر شکل پستان شود.
آیا ماستیت گرانولوماتوز عود می کند؟
احتمال عود بیماری وجود دارد و به عوامل مختلفی مانند شدت بیماری، روش درمان، پاسخ بدن به دارو و وجود بیماری های همراه بستگی دارد. به همین دلیل، حتی پس از کاهش علائم نیز پیگیری پزشکی اهمیت دارد.
بازگشت توده، قرمزی، درد، ترشح یا ایجاد زخم جدید باید به پزشک اطلاع داده شود. هر توده جدید را نباید به صورت خودکار عود ماستیت گرانولوماتوز در نظر گرفت و گاهی ارزیابی مجدد برای سایر بیماری ها لازم است.
مراقبت های مهم در دوران درمان
رعایت برنامه درمانی، مراجعه منظم برای پیگیری و اطلاع دادن هرگونه عارضه دارویی به پزشک اهمیت دارد. بیمار نباید داروهای کورتونی یا داروهای تعدیل کننده سیستم ایمنی را به صورت خودسرانه شروع یا قطع کند.
در صورت وجود زخم یا ترشح از پستان، مراقبت مناسب از محل و رعایت بهداشت می تواند به کاهش مشکلات موضعی کمک کند. همچنین هرگونه افزایش ناگهانی درد، قرمزی، تب یا ترشح چرکی باید بررسی شود.
چه زمانی برای ماستیت گرانولوماتوز به پزشک مراجعه کنیم؟
هر توده جدید در پستان، به ویژه اگر همراه با التهاب، درد، قرمزی، تغییرات پوستی یا ترشح باشد، نیاز به ارزیابی پزشکی دارد. تشخیص زودهنگام به پزشک کمک می کند بیماری های مختلف را از یکدیگر تفکیک کند.
اگر درمان آنتی بیوتیکی برای التهاب پستان انجام شده اما علائم بهبود پیدا نکرده اند، بررسی علت های دیگر مانند ماستیت گرانولوماتوز اهمیت پیدا می کند.
درمان بر اساس شدت بیماری انتخاب می شود و می تواند شامل پیگیری، داروهای ضدالتهابی، کورتیکواستروئیدها، داروهای تعدیل کننده سیستم ایمنی، تخلیه آبسه و در موارد خاص جراحی باشد. متخصص روماتولوژی نیز می تواند در بررسی ماهیت التهابی بیماری، ارزیابی بیماری های سیستمیک و مدیریت درمان های تعدیل کننده سیستم ایمنی نقش داشته باشد.
نقش متخصص روماتولوژی در درمان ماستیت گرانولوماتوز
متخصص روماتولوژی در بیماری های التهابی، خودایمنی و اختلالات سیستم ایمنی تخصص دارد. از آنجا که ماستیت گرانولوماتوز در برخی بیماران با واکنش های التهابی و ایمنی ارتباط دارد، متخصص روماتولوژی می تواند در روند تشخیص و درمان نقش داشته باشد.
یکی از وظایف مهم روماتولوژیست، بررسی احتمال وجود بیماری های سیستمیک همراه است. برخی بیماری های التهابی و خودایمنی می توانند با التهاب گرانولوماتوز در اندام های مختلف همراه باشند. بنابراین بررسی علائم خارج از پستان نیز ممکن است اهمیت داشته باشد.
متخصص روماتولوژی همچنین می تواند در انتخاب و پایش درمان های ضدالتهابی یا تعدیل کننده سیستم ایمنی مشارکت کند. در صورتی که درمان با کورتیکواستروئید یا داروهای سرکوب کننده سیستم ایمنی انجام شود، بررسی وضعیت بیمار و پایش عوارض درمان اهمیت زیادی دارد.
همکاری میان متخصص روماتولوژی، متخصص بیماری های پستان، جراح، رادیولوژیست و پاتولوژیست می تواند در موارد پیچیده به تصمیم گیری دقیق تر کمک کند.
- ↩ کلینیک روماتولوژی دکتر سارا جعفری
- ↩ نوبت دهی و ویزیت: نوبت دهی فوق تخصص روماتولوژی
- ↩ تلفن نوبت دهی : ۰۴۱۳۳۲۷۳۲۶۳
بدون دیدگاه