کولیت اولسراتیو (ulcerative colitis) یکی از بیماری های التهابی مزمن روده است که عمدتا روده بزرگ و راست روده را درگیر می کند. این بیماری در گروه بیماری های التهابی روده قرار می گیرد و با التهاب مداوم و ایجاد زخم در پوشش داخلی روده بزرگ شناخته می شود. کولیت اولسراتیو می تواند کیفیت زندگی فرد را تحت تاثیر قرار دهد و در صورت عدم کنترل مناسب، عوارض جدی ایجاد کند. شناخت علائم اولیه و مراجعه به موقع برای تشخیص و درمان نقش مهمی در مدیریت این بیماری دارد.
بیماری کولیت اولسراتیو یک بیماری التهابی مزمن روده بزرگ است که با علائمی مانند اسهال خونی، درد شکم و خستگی همراه می باشد. علت اصلی آن اختلال در سیستم ایمنی است و عوامل ژنتیکی و محیطی در بروز آن نقش دارند.
معرفی: بهترین متخصص بیماری لوپوس
کولیت اولسراتیو چگونه ایجاد می شود؟
در کولیت اولسراتیو، سیستم ایمنی بدن به اشتباه به سلول های سالم دیواره روده حمله می کند و باعث التهاب و زخم می شود. این التهاب معمولا از راست روده شروع شده و ممکن است به قسمت های بالاتر روده بزرگ گسترش یابد. شدت التهاب می تواند از خفیف تا شدید متغیر باشد و به صورت دوره های عود و بهبود بروز کند.
علائم کولیت اولسراتیو
علائم کولیت اولسراتیو بسته به شدت بیماری و وسعت درگیری روده متفاوت است. شایع ترین علائم شامل اسهال مزمن همراه با خون یا مخاط، درد و کرامپ شکمی، احساس فوریت در دفع، کاهش وزن ناخواسته و خستگی مزمن می باشد. برخی بیماران دچار تب خفیف، کم خونی و کاهش اشتها نیز می شوند.
در موارد شدید، اسهال خونی مکرر، درد شدید شکم و ضعف عمومی می تواند نشانه التهاب گسترده باشد. علائم خارج روده ای مانند درد مفاصل، مشکلات پوستی و التهاب چشم نیز در برخی بیماران مشاهده می شود.
علت های کولیت اولسراتیو
علت دقیق کولیت اولسراتیو هنوز به طور کامل مشخص نیست، اما عوامل متعددی در بروز آن نقش دارند. اختلال در عملکرد سیستم ایمنی مهم ترین عامل شناخته شده است. زمینه ژنتیکی نیز تاثیر قابل توجهی دارد، به طوری که سابقه خانوادگی احتمال ابتلا را افزایش می دهد. عوامل محیطی مانند رژیم غذایی، استرس و برخی عفونت ها نیز می توانند در تحریک یا تشدید بیماری موثر باشند.
عوامل خطر ابتلا
سن جوانی تا میانسالی یکی از دوره های شایع بروز بیماری است، اگرچه کولیت اولسراتیو می تواند در هر سنی ظاهر شود. داشتن سابقه خانوادگی بیماری های التهابی روده، برخی اختلالات خودایمنی و زندگی در مناطق صنعتی از عوامل خطر احتمالی محسوب می شوند.
روش های تشخیص کولیت اولسراتیو
تشخیص کولیت اولسراتیو نیازمند بررسی های دقیق بالینی و پاراکلینیکی است. پزشک متخصص گوارش با توجه به علائم بیمار، معاینه و آزمایش های تکمیلی، تشخیص را قطعی می کند.
آزمایش خون
آزمایش خون می تواند نشانه هایی از التهاب، کم خونی یا عفونت را نشان دهد. افزایش شاخص های التهابی مانند ESR و CRP در بسیاری از بیماران دیده می شود.
آزمایش مدفوع
بررسی نمونه مدفوع برای رد عفونت های باکتریایی یا انگلی اهمیت دارد. این آزمایش به افتراق کولیت اولسراتیو از سایر علل اسهال کمک می کند.
کولونوسکوپی
کولونوسکوپی مهم ترین روش تشخیص کولیت اولسراتیو است. در این روش، پزشک با استفاده از لوله انعطاف پذیر داخل روده بزرگ را مشاهده می کند و در صورت لزوم نمونه برداری انجام می دهد. مشاهده التهاب پیوسته از راست روده به سمت بالا یکی از ویژگی های این بیماری است.
تصویربرداری
در برخی موارد، سی تی اسکن یا ام آر آی برای بررسی عوارض احتمالی مانند گشاد شدن شدید روده یا التهاب گسترده انجام می شود.
روش های درمان کولیت اولسراتیو
درمان کولیت اولسراتیو با هدف کنترل التهاب، کاهش علائم و پیشگیری از عود بیماری انجام می شود. انتخاب روش درمان به شدت بیماری و پاسخ بیمار به درمان های قبلی بستگی دارد.
درمان دارویی
داروهای ضد التهاب مانند آمینوسالیسیلات ها در موارد خفیف تا متوسط استفاده می شوند. کورتون ها برای کنترل سریع التهاب در دوره های شدید کاربرد دارند، اما مصرف طولانی مدت آنها توصیه نمی شود. داروهای سرکوب کننده سیستم ایمنی و داروهای بیولوژیک در موارد متوسط تا شدید تجویز می شوند تا پاسخ ایمنی غیر طبیعی کنترل گردد.
اصلاح سبک زندگی
رژیم غذایی متعادل و پرهیز از غذاهای تحریک کننده در کاهش علائم نقش دارد. مدیریت استرس، خواب کافی و فعالیت بدنی سبک نیز می تواند به کنترل بهتر بیماری کمک کند. ترک سیگار و پرهیز از مصرف خودسرانه داروها توصیه می شود.
درمان جراحی
در مواردی که بیماری به درمان دارویی پاسخ ندهد یا عوارض خطرناک ایجاد شود، جراحی ممکن است ضروری باشد. برداشتن کامل روده بزرگ می تواند بیماری را به طور قطعی کنترل کند، اما تصمیم گیری درباره جراحی نیازمند بررسی دقیق تخصصی است.
عوارض احتمالی کولیت اولسراتیو
در صورت عدم کنترل مناسب، کولیت اولسراتیو می تواند منجر به عوارضی مانند کم خونی شدید، سوراخ شدن روده، گشاد شدن سمی روده و افزایش خطر سرطان روده بزرگ شود. پیگیری منظم پزشکی برای پیشگیری از این عوارض ضروری است.
زندگی با کولیت اولسراتیو
اگرچه کولیت اولسراتیو یک بیماری مزمن است، اما با درمان مناسب بسیاری از بیماران می توانند زندگی فعال و طبیعی داشته باشند. پیروی دقیق از برنامه درمانی، مراجعه منظم به پزشک و توجه به علائم هشدار دهنده اهمیت زیادی دارد. حمایت خانواده و آگاهی بیمار از بیماری خود نقش مهمی در مدیریت طولانی مدت دارد.
تفاوت کولیت اولسراتیو با بیماری کرون
کولیت اولسراتیو تنها روده بزرگ را درگیر می کند و التهاب آن پیوسته است، در حالی که بیماری کرون می تواند هر قسمت از دستگاه گوارش را درگیر کند و التهاب آن به صورت تکه ای است. تشخیص صحیح این دو بیماری برای انتخاب درمان مناسب ضروری است.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
در صورت مشاهده اسهال خونی مداوم، درد شدید شکم، کاهش وزن غیر قابل توضیح یا تب طولانی مدت، مراجعه به متخصص گوارش ضروری است. تشخیص زودهنگام می تواند از پیشرفت بیماری و بروز عوارض جلوگیری کند.
تشخیص از طریق آزمایش خون، بررسی مدفوع و کولونوسکوپی انجام می شود. درمان شامل داروهای ضد التهاب، سرکوب کننده سیستم ایمنی و در موارد خاص جراحی است. با پیگیری منظم و رعایت توصیه های پزشکی، امکان کنترل موثر بیماری و حفظ کیفیت زندگی وجود دارد.
نقش متخصص روماتولوژی در کنترل بیماری کولیت اولسراتیو
متخصص روماتولوژی در برخی بیماران مبتلا به کولیت اولسراتیو نقش مهمی در کنترل عوارض خارج روده ای بیماری دارد، به ویژه زمانی که درگیری مفاصل و علائم روماتیسمی بروز پیدا می کند. بسیاری از بیماران کولیت اولسراتیو دچار درد مفاصل، التهاب ستون فقرات یا تاندون ها می شوند که نیازمند ارزیابی تخصصی روماتولوژی است.
این متخصص با تشخیص دقیق نوع التهاب مفصلی، درمان مناسب ضد التهابی یا داروهای تعدیل کننده سیستم ایمنی را تنظیم می کند. هماهنگی بین متخصص گوارش و روماتولوژی باعث انتخاب درمانی هدفمند و کاهش عوارض دارویی می شود. پایش منظم وضعیت مفاصل و کنترل التهاب سیستمیک از پیشرفت آسیب جلوگیری می کند. مراجعه به متخصص روماتولوژی در صورت بروز علائم مفصلی، نقش مهمی در بهبود کیفیت زندگی بیماران کولیت اولسراتیو دارد.
↩ دکتر سارا جعفری
↩ نوبت دهی و ویزیت: نوبت دهی فوق تخصص روماتولوژی
↩ تلفن نوبت دهی : ۰۴۱۳۳۲۷۳۲۶۳
بدون دیدگاه