کاهش دامنه حرکتی شانه ها یکی از شایع ترین و ناتوان کننده ترین مشکلات در بیماران مبتلا به آرتریت مزمن محسوب می شود. مفصل شانه به دلیل ساختار پیچیده و دامنه حرکتی وسیع خود، در برابر فرایندهای التهابی و تخریبی بسیار آسیب پذیر است. آرتریت مزمن با ایجاد التهاب پایدار، تخریب غضروف و تغییرات ساختاری در مفصل، به مرور باعث محدودیت حرکت، درد مداوم و کاهش کیفیت زندگی فرد می شود.
آرتریت مزمن به گروهی از بیماری های التهابی مفاصل اطلاق می شود که بیش از سه ماه تداوم دارند و به صورت پیشرونده عمل می کنند. شایع ترین انواع آن شامل آرتریت روماتوئید، استئوآرتریت پیشرفته و آرتریت پسوریاتیک است. در این شرایط، سیستم ایمنی یا فرایندهای فرسایشی باعث آسیب مداوم به مفصل می شوند و عملکرد طبیعی آن را مختل می کنند.
نقش مفصل شانه در عملکرد روزمره
مفصل شانه یکی از متحرک ترین مفاصل بدن است و در انجام فعالیت هایی مانند لباس پوشیدن، بلند کردن اجسام، شانه زدن مو و فعالیت های شغلی نقش اساسی دارد. هرگونه کاهش دامنه حرکتی شانه می تواند استقلال فرد را به شدت تحت تاثیر قرار دهد. در آرتریت مزمن، این محدودیت به تدریج ایجاد شده و اغلب با درد و خشکی همراه است.
علل کاهش دامنه حرکتی شانه در آرتریت مزمن
کاهش دامنه حرکتی شانه در آرتریت مزمن علل متعددی دارد که مهم ترین آن ها عبارتند از:
- التهاب مزمن مفصل که باعث تورم، درد و کاهش لغزندگی سطوح مفصلی می شود.
- تخریب تدریجی غضروف مفصلی که حرکت نرم و بدون اصطکاک را مختل می کند.
- ضخیم شدن کپسول مفصلی و کوتاه شدن بافت های نرم اطراف شانه.
- ضعف عضلات اطراف شانه به دلیل درد، بی حرکتی و کاهش فعالیت.
- تشکیل استئوفیت یا زائده های استخوانی که مانع حرکت طبیعی مفصل می شوند.
علائم بالینی محدودیت حرکتی شانه
بیماران مبتلا به آرتریت مزمن شانه معمولا با مجموعه ای از علائم مراجعه می کنند که شامل موارد زیر است:
- درد عمقی و مداوم شانه که با حرکت تشدید می شود.
- خشکی شانه به ویژه در ساعات اولیه صبح یا پس از استراحت طولانی.
- کاهش توانایی بالا بردن دست یا چرخاندن شانه.
- صدا دادن مفصل هنگام حرکت.
- کاهش قدرت و خستگی زودرس عضلات شانه.
تاثیر آرتریت مزمن بر دامنه حرکتی فعال و غیر فعال
در مراحل اولیه آرتریت مزمن، معمولا دامنه حرکتی فعال کاهش می یابد، یعنی بیمار به دلیل درد یا ضعف عضلانی قادر به حرکت دادن شانه نیست. با پیشرفت بیماری، دامنه حرکتی غیر فعال نیز محدود می شود که نشان دهنده تغییرات ساختاری در مفصل و کپسول شانه است. این مرحله معمولا با خشکی شدید و محدودیت قابل توجه همراه است.
تشخیص کاهش دامنه حرکتی شانه
تشخیص دقیق کاهش دامنه حرکتی شانه در آرتریت مزمن نیازمند ارزیابی بالینی و تصویربرداری است. پزشک با بررسی دامنه حرکتی، قدرت عضلات و الگوی درد به تشخیص اولیه می رسد. تصویربرداری هایی مانند رادیوگرافی، ام آر آی و سونوگرافی می توانند میزان تخریب غضروف، التهاب بافت نرم و تغییرات استخوانی را مشخص کنند.
درمان های غیر دارویی
درمان های غیر دارویی پایه اصلی کنترل محدودیت حرکتی شانه در آرتریت مزمن محسوب می شوند. این روش ها شامل موارد زیر است:
- تمرینات کششی منظم برای افزایش انعطاف پذیری کپسول و عضلات شانه.
- تمرینات تقویتی جهت حفظ قدرت عضلات پایدار کننده شانه.
- گرما درمانی برای کاهش خشکی و افزایش جریان خون موضعی.
- سرما درمانی در فازهای التهابی برای کاهش درد و تورم.
- اصلاح الگوی فعالیت های روزمره جهت جلوگیری از فشار بیش از حد به مفصل.
تمرین درمانی و اهمیت آن
تمرین درمانی هدفمند مهم ترین بخش درمان کاهش دامنه حرکتی شانه در آرتریت مزمن است. تمرینات باید به صورت تدریجی و تحت نظر متخصص انجام شوند. حرکات پاندولی، تمرینات دامنه حرکتی ملایم و تقویت عضلات روتاتور کاف از جمله تمرینات موثر در این زمینه هستند. انجام منظم تمرینات می تواند از پیشرفت خشکی مفصل جلوگیری کند.
درمان های دارویی مکمل
در کنار توانبخشی، درمان دارویی نیز برای کنترل التهاب و درد ضروری است. داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی، داروهای تعدیل کننده سیستم ایمنی و تزریق های داخل مفصلی می توانند به کاهش علائم کمک کنند. کنترل درد به بیمار اجازه می دهد تمرینات حرکتی را با کیفیت بهتری انجام دهد.
تزریقات داخل مفصلی شانه
در برخی بیماران، تزریق کورتیکواستروئید یا مواد روان کننده داخل مفصل شانه می تواند به کاهش التهاب و بهبود موقت دامنه حرکتی کمک کند. این روش باید با تشخیص پزشک و در کنار برنامه توانبخشی انجام شود و به عنوان درمان قطعی در نظر گرفته نمی شود.
نقش سبک زندگی در کنترل محدودیت حرکتی
سبک زندگی سالم نقش مهمی در مدیریت آرتریت مزمن دارد. حفظ وزن مناسب، تغذیه ضد التهابی، فعالیت بدنی منظم و پرهیز از بی تحرکی طولانی مدت می تواند روند پیشرفت بیماری را کندتر کند. همچنین مدیریت استرس و خواب کافی در کاهش شدت درد موثر است.
پیشگیری از پیشرفت کاهش دامنه حرکتی
اگرچه آرتریت مزمن بیماری پیشرونده است، اما با مداخلات به موقع می توان از تشدید محدودیت حرکتی شانه جلوگیری کرد. تشخیص زودهنگام، شروع سریع توانبخشی و پایبندی بیمار به برنامه درمانی نقش تعیین کننده ای در حفظ عملکرد مفصل دارد.
جراحی در موارد پیشرفته
در مواردی که کاهش دامنه حرکتی شانه شدید بوده و به درمان های محافظه کارانه پاسخ ندهد، گزینه های جراحی مطرح می شوند. آرتروسکوپی شانه یا تعویض مفصل در مراحل بسیار پیشرفته می تواند درد را کاهش داده و عملکرد را تا حدی بهبود بخشد. تصمیم گیری برای جراحی نیازمند ارزیابی دقیق شرایط بیمار است.
کاهش دامنه حرکتی شانه ها در آرتریت مزمن یکی از چالش های مهم در مدیریت این بیماری محسوب می شود. التهاب مداوم، تخریب غضروف و تغییرات ساختاری مفصل باعث محدودیت حرکت و اختلال در فعالیت های روزمره می شود. رویکرد درمانی موفق نیازمند ترکیبی از درمان های دارویی، توانبخشی تخصصی و اصلاح سبک زندگی است. با پیگیری منظم و همکاری بیمار و تیم درمان، می توان درد را کنترل کرده و دامنه حرکتی شانه را تا حد امکان حفظ نمود و کیفیت زندگی بیماران مبتلا به آرتریت مزمن را بهبود بخشید.
نقش متخصص طب فیزیکی و توانبخشی
متخصص طب فیزیکی و توانبخشی نقش کلیدی در مدیریت کاهش دامنه حرکتی شانه در آرتریت مزمن دارد. این متخصص با طراحی برنامه درمانی غیر جراحی، تلاش می کند درد را کاهش داده و حرکت مفصل را تا حد امکان حفظ یا بهبود بخشد. رویکرد توانبخشی شامل ترکیبی از تمرین درمانی، مدالیته های فیزیکی و آموزش بیمار است.
دکتر سارا جعفری فوق تخصص روماتولوژی
نوبت دهی و ویزیت: نوبت دهی فوق تخصص روماتولوژی
تلفن نوبت دهی : ۰۴۱۳۳۲۷۳۲۶۳
و همچنین : ویزیت اینترنتی متخصص روماتولوژی
بدون دیدگاه